Pegaz jest znany wśród obserwatorów głębokiego nieba jako miejsce bogate w słabe galaktyki. W granicach skrzydlatego rumaka rozsianych jest ponad 100 słabych galaktyk NGC. Wśród nich, wydawałoby się, że nie na miejscu, dryfuje gromada kulista M15, jeden z najpiękniejszych obiektów tej pory roku.

Czy wiesz, że w gwiazdozbiorze Pegaza leży druga gromada kulista, która jest w zasięgu 10-calowego teleskopu? Ten mało znany obiekt to Palomar 13, jedna z tych niewdzięcznych gromad kulistych odkrytych przez Abella i jego współpracowników podczas badania nieba w ramach przeglądu Palomar Observatory Sky Survey sprzed pół wieku.

W rzeczywistości, odkrycie Palomar 13 przypisuje się A.G. Wilsonowi i datuje na rok 1955. Chociaż Wilson był znakomitym astronomem, nie zajmował się badaniem jasnych obiektów głębokiego nieba. Nazwał swoje odkrycie "Gromadą Kulistą Pegaza", najwyraźniej zapominając o M15. Kiedy Abell opublikował później listę gromad Palomar, przypisał Wilsonowi odkrycie, ale pominął jego nieprzemyślaną nazwę.

Chociaż Palomar 13 ma jasność jedynie 14 magnitudo, łatwo ją zlokalizować dzięki jej położeniu 2,5° na południe-południowy wschód od Markaba [Alfa Pegasi], południowo-zachodniej gwiazdy Wielkiego Kwadratu. Podążaj krętą linią za gwiazdami o jasności 7 i 8 magnitudo w kierunku południowym do gwiazdy SAO 108415 o jasności 7mag, a następnie spójrz nieco na zachód od niej, by znaleźć wzór z czterech gwiazd o jasności od 8 do 10 magnitudo przypominający diament. Jeszcze jeden skok 9' na północny zachód od diamentu, a natkniesz się na gwiazdę o jasności 11mag wraz z Palomar 13 nieco na zachód od niej.

Jako jedna z najmniejszych i najsłabszych znanych gromad kulistych, Palomar 13 wymaga dodatkowego wysiłku, aby ją dostrzec. Patrząc przez mój 10-calowy reflektor metodą zerkania @181x, dostrzegam ją jako małą, mglistą plamkę. Nie widzę żadnych oznak centralnego zagęszczenia, a jedynie słabe, bezkształtne rozmycie.

Będąc w tej okolicy, koniecznie odwiedź dwie galaktyki. NGC 7479 ma jasność 11 magnitudo, natomiast NGC 7495 jest o około półtorej magnitudo słabsza. Obie są widoczne na powyższej mapie.

NGC 7479 to wspaniała galaktyka spiralna z poprzeczką, oddalona od Ziemi o około 105 milionów lat świetlnych. Sklasyfikowana jako galaktyka SB(s)c, jej struktura charakteryzuje się wyraźnie zaznaczoną poprzeczką centralną, od której odchodzą dwa symetryczne ramiona spiralne, nadając jej charakterystyczny kształt litery "S". Ramiona te wykazują wzmożone procesy gwiazdotwórcze, a galaktyka zawiera znaczne ilości gazu i pyłu, które zasilają aktywne obszary formowania się gwiazd. NGC 7479 wykazuje również unikalną cechę - silny, jednostronny strumień (jet) radiowy, będący dowodem na dawne połączenie lub interakcję z mniejszą galaktyką. Aktywność ta sugeruje obecność centralnej supermasywnej czarnej dziury, która prawdopodobnie zasila aktywne jądro galaktyczne (AGN, Active Galactic Nucleus). Pole magnetyczne galaktyki jest również wysoce zorganizowane i zgodne z jej strukturą spiralną.

W odróżnieniu, NGC 7495 to galaktyka spiralna położona około 200 milionów lat świetlnych od Ziemi. Jej klasyfikacja jako galaktyki typu Sc wskazuje, że ma ona luźniej zwiniętą strukturę spiralną, ze słabszymi, mniej wyraźnymi ramionami w porównaniu z NGC 7479. Galaktyka ta wykazuje pewne oznaki procesów gwiazdotwórczych, szczególnie w swoich zewnętrznych obszarach, choć jej ogólna aktywność jest niższa. Morfologia NGC 7495 jest typowa dla spiralnych typu pośredniego, z mniejszym wybrzuszeniem centralnym i mniej wyrazistą poprzeczką, co wskazuje na słabszą interakcję i spokojniejszą historię.