KOSMICZNE WYZWANIE

Cel	Typ	RA	Dec	Gwiazdozbiór	Jasność [mag]	Rozmiary
UGC 2838	Galaktyka	03h43,8m	+24°03,6'	Byk	17	1,6'x0,2'

Plejady to dla każdego jeden z ulubionych widoków na zimowym niebie. Prawdopodobnie zarówno Ty, jak i ja, każdej zimowej nocy, kiedy wychodzimy na zewnątrz, patrzymy w górę na tę malutką grupkę gwiezdnych klejnotów tak, jak robiliśmy to od momentu, kiedy po raz pierwszy zafascynowało nas nocne niebo. To sezonowy rytuał.

Ale czy wiesz, że za Plejadami kryje się mała galaktyka? Niewielu o tym wie. Jej słaby dysk nigdy nie został zauważony przez Herschelów, nie był też znany Johnowi Dreyerowi, kiedy tworzył New General Catalog i uzupełniające katalogi IC.

Z zapisów wynika, że ten mały skarb został odkryty w latach 50. XX wieku, chociaż już znacznie wcześniej "wchodził w kadr" Plejad. UGC 2838 została po raz pierwszy skatalogowana w UGC, Uppsala General Catlog od Galaxies, w roku 1973. Nie ma informacji o tym, kto konkretnie odkrył tę galaktykę.

Obserwacje galaktyk UGC to świetna rozrywka dla miłośników głębokiego nieba korzystających z bardzo dużych teleskopów. Prawdę mówiąc, większość z tych galaktyk jest tak słaba, że najlepszym, na co możemy liczyć, są bardzo słabe przebłyski, ledwo dostrzegalne zerkaniem. Ta mała galaktyka jest jednak inna ze względu na swoje wybitne położenie. UGC 2838 leży się zaledwie 16' na zachód od Elektry (17 Tauri).

UGC 2838, skatalogowana również jako PGC 13696, jest sklasyfikowana jako galaktyka spiralna typu Sc, widoczna z naszej perspektywy niemal od krawędzi. Ma średnicę około 40000 lat świetlnych i leży w odległości około 303 milionów lat świetlnych od Ziemi. Charakteryzuje się klasyczną strukturą spiralną, choć szczegóły pozostają nieuchwytne ze względu na jej niską jasność. Zaawansowane techniki obrazowania ujawniają, że jest to stosunkowo mała galaktyka w porównaniu z kultowymi spiralnymi, takimi jak Droga Mleczna, ale zachowuje ona wyraźne struktury ramion typowe dla swojej klasyfikacji.

Położenie UGC 2838 jest zarówno jej błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Błogosławieństwem dlatego, bo nie musimy stosować starhoppingu do odległego miejsca z bezgwiezdnym polem. Przekleństwem dokładnie z tego samego powodu. Nie tylko gwiazdy gromady oślepiają nas, gdy szukamy słabego światła tej odległej galaktyki spiralnej, ale także kosmiczny pył zaśmiecający gromadę przyćmiewa jej widok.

Aby to sprawdzić, zlokalizujmy najpierw pole UGC 2838, skupiając się na Elektrze, południowo-zachodniej gwieździe w "misce" Plejad.  Patrząc "drugim" okiem (czyli okiem, którego nie będziesz używać do poszukiwania galaktyki, aby zachować w nim pełne rozszerzenie źrenicy), spójrz 7' na zachód od Elektry na przekrzywiony trapez z czterech gwiazd, który przypomina mi gwiazdozbiór Kruka (Corvus). Teraz poszukaj gwiazdy o jasności 12 magnitudo, leżącej kolejne 6' na zachód od południowo-zachodniego narożnika "Kruka". Jesteś u celu. Zmień okular na taki, którego pole widzenia jest wystarczająco wąskie, aby najjaśniejsza gwiazda trapezu znalazła się poza krawędzią pola. Przesuń gwiazdę na południowy wschód od środka i spójrz. Czy dostrzegasz bardzo słabą, wąską jak drzazga smużkę światła? Jeśli tak, to upolowałeś UGC 2838.

Nawet po odizolowaniu pola galaktyki od gwiazd gromady, tło nieba nadal rozjaśnia poświata mgławicy Plejad. Pomocne w przezwyciężeniu tej przeszkody może być zerkanie i lekkie postukiwanie w bok tubusu teleskopu, aby nadać mu ruch, ale tylko wtedy, gdy niebo jest dostatecznie ciemne i przejrzyste.

Najlepszy widok UGC 2838 uzyskałem za pomocą mojego 18-calowego (45,7 cm) reflektora z okularami 7 i 10 mm z miejsca, w którym NELM przekraczał 6mag. Okular 7mm (294x, pole widzenia 13') okazał się najlepszy, ale dopiero po tym, jak wstępnie zlokalizowałem galaktykę za pomocą okularu 10mm (206x, pole widzenia 15'). Natomiast próba z okularem 5mm (411x, pole widzenia 10') tak bardzo przyciemniła obraz, że galaktyka całkowicie zniknęła z pola widzenia.