 |
COSMIC CHALLENGE - M1, mgławica Krab
[ARTYKUŁY]
2025-01-05 | Phil Harrington | źródło www.philharrington.net
KOSMICZNE WYZWANIE
Zalecana apertura na ten miesiąc:
Lornetki od 7x do 10x
| Cel |
Typ |
RA |
Dec |
Gwiazdozbiór |
Jasność [mag] |
Rozmiary |
| M1 |
Pozostałość supernowej |
05h34,5m |
+22°01,0' |
Byk |
8,4 |
6'x4' |
Wszechświat zmienił się 28 sierpnia 1758 roku. Wczesnym rankiem, gdy francuski łowca komet Charles Messier skanował niebo przed świtem w poszukiwaniu komety Halleya, która miała powrócić zgodnie z przewidywaniami, dostrzegł przez swój teleskop coś, czego nigdy wcześniej nie widział. Tajemniczy obiekt, leżący tuż przy południowym "rogu" Byka (Taurus), przypominał w jego małym refraktorze kometę. Wracając w to miejsce przez następne dwa tygodnie, Messier zdał sobie sprawę, że to, co znalazł, nie może być kometą, ponieważ nie było żadnych oznak ruchu orbitalnego. Obiekt wciąż leżał w tym samym miejscu. Messier zanotował położenie swojego nieoczekiwanego odkrycia, a później umieścił je jako pierwszy wpis w katalogu obiektów, które mogłyby wprowadzić w błąd jego i innych łowców komet, że również odkryli nową kometę. Reszta, jak mówią, jest historią (dla ścisłości, Messier nie był pierwszą osobą, która dostrzegła M1; to wyróżnienie należy się londyńskiemu fizykowi i miłośnikowi astronomii Johnowi Bevisowi, który odkrył ją 27 lat wcześniej).
Powyżej: Mapa nieba wieczornego ze Star Watch Phila Harringtona
z zaznaczonym położeniem wyzwania na ten miesiąc.
Powyżej: Mapa przeglądowa Kosmicznego Wyzwania w tym miesiącu
Kliknij na mapę by otworzyć wersję PDF do druku.
Historię M1, czyli rozszerzającej się pozostałości masywnej gwiazdy, która eksplodowała w wyniku potężnego wybuchu supernowej, znają niemal wszyscy. Wybuch ten obserwowali starożytni chińscy i indiańscy (z plemienia Anasazi) obserwatorzy gwiazd w lipcu, roku pańskiego 1054. Chociaż dzieliło ich pół świata, obydwie grupy odnotowały nagłe pojawienie się eksplodującej gwiazdy. W szczytowym momencie supernowa mogła świecić z jasnością -6 magnitudo i była widoczna za dnia przez prawie miesiąc.
Powyżej: Rysunek naskalny supernowej wykonany przez plemię Anasazi przedstawiający supernową z 1054 roku.
Źródło: Alex Marentes, CC BY-SA 2.0, za pośrednictwem Wikimedia Commons.
Dzisiaj, gdy patrzymy w kierunku miejsca wybuchu supernowej, widzimy jedynie rozszerzający się obłok pozostałości, który nazywamy mgławicą Krab. Mgławica otrzymała swoją nazwę w 1844 roku, kiedy brytyjski astronom William Parsons, trzeci hrabia Rosse, obserwował ją przez swój teleskop i naszkicował jej wygląd. Zauważył, że jej skomplikowana, włóknista struktura przypomina nogi i ciało kraba. Chociaż współczesne obserwacje ujawniają znacznie bardziej złożoną i dynamiczną strukturę, nazwa "mgławica Krab" przetrwała, stanowiąc historyczne nawiązanie do interpretacji jej wyglądu przez Parsonsa z początków badań astronomicznych. Rozbudowana struktura mgławicy widoczna na zdjęciach składa się z rozszerzających się włókien zjonizowanego gazu, głównie wodoru, helu i cięższych pierwiastków, takich jak tlen i węgiel, poruszających się z prędkością 1500 km/s. Promieniowanie synchrotronowe, generowane przez wysokoenergetyczne elektrony wirujące w polach magnetycznych sprawia, że mgławica Krab jest silnym emiterem w zakresie od fal radiowych do promieniowania gamma. W jej centrum znajduje się pulsar Krab, szybko obracająca się gwiazda neutronowa emitująca potężne wiązki promieniowania.
Powyżej: Zdjęcie M1 autorstwa użytkownika CN Davida Raphaela wykonana w Lakeway, TX, za pomocą GSO 12" f/8 Ritchey-Chrétien.
 Powyżej: M1 pokazana w skali zbliżonej do obserwacji przez lornetkę.
Autorskie zdjęcie wykonane za pomocą astrografu Dwarf 3 (stack z 50 minut akwizycji, z filtrem dual-band).
Dla mnie, na poziomie osobistym, Wszechświat zmienił się w styczniu 1972 roku, a powodem była M1. Była to mroźna zimowa noc, ze śniegiem pod butami i krystalicznie czystym niebem nad głową. Na podwórku miałem swój nowy 8-calowy reflektor, mój niezawodny Atlas Coeli Skalnate Pleso oraz lornetkę 7x35. Ubrany w grubą kurtkę z futrzanym kapturem, położyłem się na stercie śniegu i podziwiałem niebo przez lornetkę, czekając, aż schłodzi się optyka mojego teleskopu. Przeglądając wiele ulubionych zimowych obiektów, przypadkiem spojrzałem wzdłuż południowego rogu gwiazdozbioru Byka. Szpic rogu wyznacza Zeta Tauri o jasności 3mag. Przez lornetkę widziałem również pobliskie gwiazdy o jasności 6 i 7 magnitudo tworzące wraz z Zetą mały trapez, którego używałem w przeszłości do znalezienia M1 za pomocą mojego reflektora. Przyglądając się bliżej temu obszarowi, wydawało mi się, że widzę w jego pobliżu słabiutką smużkę światła. Rzeczywiście, ledwo bo ledwo, ale dostrzegłem przez lornetkę M1. Ta jedna obserwacja przekonała mnie o potencjale lornetek i zapoczątkowała moje trwające do dziś dążenie do wykorzystania ich możliwości do granic, co wciąż sprawia mi ogromną przyjemność.
Powyżej: M1 widoczna w lornetce 10x50 autora.
W lornetkach o powiększeniu 10x i niższym, M1 wygląda jak szara plamka w kształcie zaokrąglonego prostokąta (jak na powyższym szkicu). Jest to niezwykły kształt w świecie okrągłych i owalnych mgławic. Podobnie jak wiele mniejszych obiektów głębokiego nieba, M1 wygląda lepiej w wyższych powiększeniach i mniejszych źrenicach wyjściowych. Na ciemnym niebie jest znacznie lepiej widoczna przez wysokiej jakości lornetkę 16x50 niż przez podobną lornetkę 10x50, czy tym bardziej 7x50. Sekretem jej dostrzeżenia jest stabilne oparcie lornetki, czy to o statyw, słupek ogrodzenia, czy, tak tak, nawet leżąc na stercie śniegu.
Powodzenia w tegomiesięcznym Kosmicznym Wyzwaniu! Nie zapomnij opublikować swoich wyników na forum dyskusyjnym tej serii artykułów.
Do następnego miesiąca pamiętaj, że połowa zabawy to ten dreszczyk emocji. Gra trwa!
 O Autorze:Phil Harrington pisze comiesięczne artykuły w magazynie Astronomy oraz jest autorem 9 książek o tematyce astronomicznej. Aby dowiedzieć się więcej, odwiedź jego stronę internetową www.philharrington.net. Kosmiczne Wyzwanie Phila Harringtona jest chronione prawem autorskim 2025 przez Philipa S. Harringtona. Wszelkie prawa zastrzeżone. Zakaz kopiowania, całości lub części, poza pojedynczymi kopiami do użytku osobistego, bez pisemnej zgody posiadacza prawa autorskiego.
| |
| |
|
|
